Verhalen en reisboeken die Japan dichtbij brengen.

Nawoord vijfde druk:

Dōmo arigatō

どうもありがとう

Net als in eerder edities begin ik met het bedanken van de mensen die mij hebben geholpen bij de totstandkoming van dit boek: Dick de Scally voor zijn tekstredactie, Erik Thé voor de vormgeving en Bart Hommersen voor de prachtige titel. Ook ben ik grote dank verschuldigd aan mijn lezers. Velen hebben me laten weten dat ze geïnspireerd werden door mijn verhaal.

Voor alle toekomstige pelgrims…

Dit is alweer de vijfde druk van De magie van Shikoku. De eerste druk kwam uit in 2015 en in de jaren tussen nu en toen is er zo veel veranderd, dat ik de noodzaak voel om toekomstige pelgrims daarop te attenderen. Mijn verhaal is gedateerd en daarom voel ik me verantwoordelijk. Ik ben immers ambassadeur van de achtentachtig tempeltocht. Door toenemend toerisme in Japan zie ik redenen om aanbevelingen te delen voor iedereen die de henro wil gaan ondernemen, omdat ik in mijn boek geen goed voorbeeld heb gegeven.

Ik kreeg de oorkonde van het ambassadeurschap uitgereikt in november 2013 en ik ben sindsdien met veel mensen in contact gekomen die als pelgrim over Shikoku zijn gereisd. We hebben onze ervaringen en verhalen gedeeld. Ook heb ik mensen geënthousiasmeerd, geïnformeerd en aan ideeën geholpen. Sommigen kregen het laatste duwtje in de rug om zelf naar Shikoku te gaan. Door mij persoonlijk of door het lezen van mijn boek. Het boek voorzag in een bepaalde behoefte. Wandel- en fietsvakanties waren al populair, maar omdat vliegtickets alsmaar goedkoper werden, kwamen er mogelijkheden in andere werelddelen bij. Sowieso reisde iedereen vaker dan ooit en werd het land van de rijzende zon een gewilde vakantiebestemming. Door de groeiende welvaart in Aziatische landen zoals China, zwol het aantal toeristen in Azië zelf ook enorm aan.

Na het uitkomen van mijn boek werd wandelen (hiken) in Japan steeds populairder. Pelgrimsroutes werden als wandeluitdaging benaderd. Men zocht het avontuur meer vanuit sportieve dan vanuit spirituele beweegredenen. Vaak ging dat hand in hand met nieuwsgierigheid naar de Japanse cultuur. De twee bekendste pelgrimsroutes zijn de Shikoku henro en de Kumano Kodō.

De Shikoku henro en de Kumano Kodō verschillen in opzet en achtergrond van elkaar. De Kumano Kodō is uitgezet als een wandelroute naar de oorspronkelijke cultuur van Japan. In het historisch belangrijke achterland van Kōyasan staan tempels en schrijnen. Van oudsher werden de bergen bewandeld door bergasceten, monniken en reizigers. De oude paden en stadjes van de Kumano Kodō zijn op de lijst van Werelderfgoed van UNESCO gekomen en worden als een visitekaartje voor Japan gebruikt. De opzet van de routes is zodanig dat de wandelaar zoveel mogelijk natuur en cultuur tegenkomt. In 2015 kwam er een samenwerkingsverband met de Route van Santiago de Compostella in Europa. Er werd campagne gevoerd om pelgrims uit te nodigen om in twee werelddelen stempels te verzamelen en zo Dual pelgrim te kunnen worden.

De Shikoku henro is een boeddhistische tocht langs achtentachtig tempels. Pelgrims voeren daar de rituelen uit, in navolging van Kōbō Daishi. Waar het merendeel van de buitenlandse pelgrims zich als doel stelt de ruim twaalfhonderd kilometer lopend af te leggen, laten veel Japanners zich per bus vervoeren. Ze worden begeleid door een gids die hen voorgaat in de rituelen bij de tempels. Daarna ontvangen ze stempels en kalligrafieën in hun nōkyōchō en vergaren ze kudoku. Kort gezegd kun je kudoku zien als ‘spaarpunten voor het hiernamaals’. De inwoners van Shikoku voelen zich verbonden met de eeuwenoude traditie en dragen bij aan de zorg voor de paden en de pelgrims. Osettai geven is ook een vorm van kudoku vergaren. Lopende pelgrims zullen ervaren dat ze onderdeel worden van de oude traditie die zij, op hun beurt, dienen door hun aanwezigheid. Het eiland Shikoku herbergt een onzichtbare en magische cirkel waar je als pelgrim “in” stapt. “Wandeldrang” is daar ondergeschikt aan.

Het laatste decennium zijn er veel reclamecampagnes gevoerd, zowel voor het bezoeken van de plaatsen en paden die op de lijst van UNESCO kwamen, als voor de achtentachtig tempeltocht op Shikoku. Er kwamen jubileumjaren met bijzondere stempels en kaartjes, die werden aangegrepen om toeristen te lokken. Het hoogtepunt kwam bij de aanvang van het lenteseizoen van 2020, in de aanloop naar de Olympische Spelen in Tokio. Inwoners van Shikoku zagen een toestroom aan pelgrims door hun steden en dorpen trekken. Herbergen, hotels, minshuku en zenkonyado raakten vaker volgeboekt. In het hoogseizoen werd het moeilijker om een overnachtingsplek te vinden. Er kwamen nieuwe initiatieven, zoals henrohouses en kleine hostels. Maar ook werd er veelvuldig in rusthutten overnacht en wild gekampeerd door pelgrims en dat kon niet altijd meer op steun van de bevolking rekenen.

En toen kwam de coronapandemie. Alles viel in één klap stil. Een grote strop voor de toeristische sector. Ook de economie kreeg een klap en de yen begon zijn waarde te verliezen.

We zijn nu een paar jaar verder en zo langzamerhand is iedereen weer gaan reizen zoals daarvoor. Vanuit de internationale ‘henrogroepen’ is iedereen die vlak na de covidcrisis naar Shikoku ging op het hart gedrukt om daar geld uit te geven aan overnachtingen en in lokale eettentjes, om de horeca uit de misère te helpen en eigenlijk is dat nog steeds het devies. Kamperen kan alleen op officiële campings of op een terrein waar men toestemming heeft van de eigenaar.

Omdat ik heb geschreven over mijn nachten op een matje met een slaapzak, kan er een verkeerd beeld bij jou als lezer zijn ontstaan. Iedere toekomstige pelgrim moet weten dat overnachten in open rusthutten of op bankjes nu verboden is. Gelukkig is het op dit moment zeer gunstig om euro’s in te wisselen voor yens. Eten en drinken is in Japan spotgoedkoop. Voor een overnachting met een uitgebreid diner en een ontbijt, kom je vaak al uit met 7500 yen.

Ik wens iedereen die de achtentachtig tempelroute zelf gaat ondernemen een onvergetelijke pelgrimstocht. Als je respectvol omgaat met de natuur, het landschap, de traditie en de mensen, zal het goede jouw kant op komen. Je zult je gaan bewegen in een eeuwenoude traditie en je kunt soms zomaar onverwacht osettai ontvangen. Misschien in de vorm van hulp of lekkers en soms zelfs een goedkope of een gratis overnachting. Ga erheen zonder verwachtingen en ervaar wat er op je pad komt. Dat is de magie van Shikoku.

Yvonne Schoutsen, oktober 2024